De stem van het water.
Zeespiegelstijging verklaard en onbegrepen.
Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig laag land gaan.
In 1936 publiceerde Hendrik Marsman zijn gedicht Herinnering aan Holland.
Het mooist vind ik de slotregel.
In alle gewesten wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen gevreesd en gehoord.
Ik heb de ingenieurs van Rijkswaterstaat gevraagd hoeveel
zeespiegelstijging Nederland kan hebben voordat het hier onbewoonbaar wordt.
En het antwoord was The sky is the limit.
Ik moest even aan de toren van Babel denken.
We kunnen ons dus veilig voelen achter onze dijken, maar
beseffen tegelijkertijd ook dat het een keer mis kan gaan.
De zon vloet in de ark van Noah, de watersnood ramp van 3 en 5.
In zondvloed klinkt het woord zondendoor.
En ik was dan ook niet verbaasd dat juist de EO de serie als de dijkenbreken uitzond.
Omdat ik een fijne rampenfilm op zijn tijd weet
te waarderen, ging ik er eens goed voor zitten.
Groot was de teleurstelling toen ik doorkreeg dat de
serie vanuit het oogpunt van jommen interesse was gemaakt.
En de ramp zelf weinig aandacht kreeg.
Ik hield het na een paar minuten voor gezien.
Ook de ingenieur van Rijkswaterstaat was kritisch over de serie.
Een storm die eens in de tienduizend jaar voorkomt, had de dijk doen breken juist
op een plek die door Rijkswaterstaat was versterkt en doorbraakvrij gemaakt.
In Southampton werk ik met Ivan Haake aan overstromingsrisico's.
En Ivan becijferde dat slechts in 6% van de gevallen
extreem hoogwater samenvalt met een extreme storm.
Als de dijken breken gebeurt dat door een storm die eens in de 600 jaar plaatsvindt.
Maar eens in de 10.000 jaar samenvalt met springtij.
Je moet eens naar een ander deel van de waarschijnlijkheidsverdeling van de
windklimatologie kijken om de toekomstige risico's op hoogwater in te schatten.
En die risico's nemen snel toe nu de zeespiegel stijgt.
Wat nu nog een hoogwaterstand is die eens in de 100 jaar
voorkomt, vindt over 100 jaar ieder jaar een keer plaats.
En in sommige landen, zoals het Verenigd Koninkrijk,
lijkt de toekomst nu al werkelijkheid geworden.
In de winters van 2013-14 en 2015-16 was er sprake van een Convey-a-belt of storms
battering the coasts of Britain, zoals de weerman van de BBC het fraai verwoorde.
In Nederland hebben onze zaakjes beter op orde.
We zijn het enige land ter wereld met een nationaal zorgstelsel voor waterveiligheid.
We moesten thuis geweldig lachen toen premier
Cameron in 2016 aankondigde miljoenen te willen
investeren om overstromingen, zoals in de
afgelopen winters, in de toekomst te voorkomen.
Dat moesten natuurlijk miljarden worden.
Wat Engeland nodig had, was een delta commissaris met een deltaplan.
Vorig jaar bezocht ik het zevende nationaal delta congres.
De linkervoorpoot waarop deze leerstoel staat,
is de verbinding tussen wetenschap en beleid.
En vandaar was ik die dag in Apeldoorn.
Het motto van het congres was, samen op koers.
En ik hoorde de pracht zin luiden dat we Nederland
waterrobuust en klimaatbestendig willen maken.
En ik dacht, oh ja?
En voor hoelang?
Zelfs als we de opwarming van de aarde vandaag weten te
stoppen, blijft de zeespiegel nog een paar duizend jaar stijgen.
Ook die wetenschap probeert zijn weg te vinden naar het beleid.
Daar hebben we in Nederland het nationaal kennis-
en innovatieprogramma Water en klimaat voor.
Ik kwam daar in gesprek met een dijkgraaf.
De dijkgraaf geloofde niet in klimaatverandering.
Hij stelde dat er voor onze kust geen versnelling
van de zeespiegelstijging was te zien.
Sinds 1865 is de zeespiegel gestaag en met slechts 20 centimeter toegenomen.
Ik gaf het er uiterlijk toe.
Maar wereldgemiddeld, antwoordde ik, is die versnelling er wel degelijk?
Op sommige plaatsen stijgt de zeespiegel veel harder dan op andere plaatsen.
Hij keek me ongelooflijk aan.
Dat kan niet waar zijn, wiep hij tegen.
Als je middelt over golven en getijden is de zeespiegel overal hetzelfde.
En verontwaardigd liep hij weg.
De dijkgraaf bezacht de wereldzee als een afwasstijltje.
Dat aflasteltje pas bij een platte, bewegingsloze aarde.
En hoewel er nog verrassend veel mensen in de overtuiging leven dat de aarde
een platte schijf is, ga ik ervan uit dat we die stap hier kunnen overslaan.
Ook bij een bonvormige aarde kunnen we ons
voorstellen dat de zeespiegel een vlak vormt.
Nu een bonvormig vlak.
Alleen is de aarde geen bol.
En we kunnen ingewikkeldere geometrieën bedenken
die nog beter bij de vorm van de aarde passen.
Maar de aarde kent bergen, dalen gevuld met oceanen, lichter en zwaarder
gesteente, dat inhomogenisch verdeelt over het oppervlak en diep daaronder.
In al die gevallen bepaalt de zwaartekracht de vorm van de zeespiegel.
En de zwaartekracht op aarde varieert van plaats tot plaats,
nachtelang er meer of minder massa onder het oppervlak zit.
Als je van Barcelona naar Istanbul vaart, ga je ongeveer 100 meter naar beneden
en klim je weer 100 meter omhoog ten opzichte van het middelpunt van de aarde.
als je die Himalaya naar Duitsland verplaatst.
Staat Amsterdam tientallen meter zonder water, alleen al door
de toegenomen zwaartekracht die de zeespiegel omhoogtrekt.
Met behulp van satellieten kunnen we de vorm
van de zeespiegel bij een zee in rust bepalen.
Die vorm noemen we de geoïde.
En nergens is de geoïde vlak.
Hij lijkt op een gerimpelde oude aardappel.
Ook valt de zeespiegel vrijwel nergens met de geoïde samen.
We hebben namelijk de invloed van stroming en draaien nog niet verwerkt.
En het effect van die twee kan ik illustreren met een theekopje.
Als je met een lepel in het kopje roert ontstaat een wervel.
De T-spiegel staat het laagst in het midden en het hoogst aan de rand.
De ronddraaiende T wordt naar buiten geduwd door de
centrifugale kracht, maar kan niet aan het kopje ontsnappen.
Er moet dus een tegenkracht bestaan die de T even hard naar binnen duwt.
Dat is het drukverschil tussen de rand en het midden
van het kopje, oftewel het verschil in T-spiegel.
Op een draaiende aarde neemt de corioliek
kracht de rol over van de centrifugale kracht.
Allebei hangen ze af van de stroom snelheid.
Als de stroming sterker wordt, moet ook het drukverschil in de vloeistof groter worden.
Dit zien we weer spiegelt in hoogteverschillen in het zeeoppervlak.
Lijnen van gelijk zeeniveau zijn de isobaren op een weerkaart.
Stroming en wind vloeien evenwijdig aan die lijnen en waar ze dicht bij elkaar
liggen is de stroming sterk, waar ze ver uiteen staan is de stroming zwak.
Een laag zeeniveau komt overeen met een lage drukgebied en hetzelfde geldt voor hoogte.
De drukverschillen ontstaan door verschillen in temperatuur en zoutgehalte in het water,
veroorzaakt door variaties in de wind en warmte- en vochtuitwisseling met de atmosfeer.
Er zijn ook verschillen tussen corioliek kracht en centrifugal kracht.
De oceaan kent hollen en bollenwerfels, afhankelijk van
de draaienrichting en het half rond waarin we verkeeren.
Een kaart van de zeespiegeltrend over de afgelopen jaren laat zien dat op veel
plaatsen de trend veel groter was dan de wereldgemiddelde trend van 3 mm per jaar.
En dat op andere plaatsen de trend zelfs negatief was.
Lokaal wordt over periodes van minder dan een eeuw de trend vooral
bepaald door schommelingen in wind, neerslag en temperatuur.
De kaart van de afgelopen jaren is een afspiegeling
van het effect van de negatieve fase van El Niño.
Een El Niño in het begin en een La Niña aan het eind van de meetperiode.
Met warm water en hoge zeespiegels in de westelijke stille en indische oceaan.
En koud water en lage zeespiegels in de oostelijke stille oceaan.
Sommige statistici geloven dat het beste model om de zeespiegel in
de toekomst te voorspellen is om de huidige trend te extrapoleren.
Toegepast op deze data zouden we een steeds
groeiende superlaniña verwachten met op den duur
zeestromingen van tientallen kilometers per uur en
tsunamis die de kusten van de wereld vernietigen.
Maar resultaten behaald in het verleden geven geen garantie voor de toekomst.
De patronen op een trenkaart worden voornamelijk bepaald door
schommelingen die om de zoveel jaar in hun tegendeel veranderen.
Wat betekent dat nu voor Nederland?
De afgelopen 20 jaar steeg de zeespiegel voor onze kust minder dan gemiddeld.
Maar in het midden van de Noord-Atlantische Oceaan sterker dan gemiddeld.
Ten westen van Ierland draait in de oceanen een reuzachtige wervel rond.
En de Noordzee zit net op de rand van die wervel.
Net als bij het teekopje betekent dat, dat de zeespiegel
in de Noordzee hoog is en in het midden van de wervel laag.
Maar de zeespiegel in de Noordzee en die in het
midden van de wervel, wippen een beetje op en neer.
na gelang de wervel langzamer of sneller gaat draaien.
En de wervel gaat sneller draaien als het water in het midden kouder wordt.
En andersom, de afgelopen 20 jaar was de wervel relatief warm en zwak.
Maar het lijkt nu om te slaan naar koud en sterk.
Ik voorspel dan ook voor de komende 20 jaar een extra
sterke zeespiegelstijging aan de Nederlandse kust.
Regionale zeespiegelverandering is de rechter voorpoot waarop deze leerstoel staat.
Samen met, en vooral door, collega Dewy Le Baag, hebben
we op het Kanemien model voor de Europese kust opgezet.
En de overeenkomsten tussen de maandelijks gemiddelde zeespiegelvariaties
in het model en in de waarnemingen is ongelooflijk goed.
Ik hoop dat we binnenkort voorspellingen en projecties in de toekomst kunnen maken.
De derde en vierde poot van deze leerstoel
hebben met de ijskap van de Antarctica te maken.
Maar ik kan de derde poot pas uitleggen als ik iets van de vierde poot heb laten zien.
Ik begin met de temperatuurspiraal die door Ed
Hawkins van de Universiteit van Reading is ontworpen.
Het laat per maand de temperatuurafwijking zien ten
opzichte van het gemiddelde over de periode 1850 tot 1900.
Vorig jaar zijn we de 1,4 graden gepasseerd.
Hetgeen de afspraken van het klimaatakkoord van Parijs in een zekere context plaatst.
Uit geologische waarnemingen blijkt dat het verband tussen zeespiegel en
temperatuurstijging voor een klimaat dat op
het huid gelijkt ongeveer 6 meter per graad is.
We hebben al 1,4 graad te pakken en pas 30 centimeter zeespiegelstijging.
Hoe zit dat?
De zeespiegelstijging van de afgelopen jaren komt
voornamelijk door uitzetting van warmer water
en smelten van kleine gletsjes.
De extra meters die nog in het vat zitten komen
van de ijskappen en die reageren met vertraging.
Tot voor kort dachten we dat de reactietijd van een ijskap meer dan 1000 jaar was.
Maar de ijskappen blijken veel sneller te reageren.
Op veel plaatsen worden de ijskappen omringd door ice shelves, drijvende
ijsplaten die de ijskap stutten, zoals teunberen en kathedraal.
Bij de overgang tussen ijskap en ijsplaat staat het landijs in contact met zeewater.
En water glijdt warmte veel beter dan lucht.
Smelt van onderaf is voor Antarctica de grootste bedreiging.
Maar waar komt dat warme water, waarbij min één graad Celsius nog
als warm geld vergeleken bij smeltwater van ijs, eigenlijk vandaan?
En hiermee kom ik bij de linkerachterpoot van deze leers toe.
Dat warme water komt uit het noorden.
Maar hoe het onder de drijvende ijsplaten terecht komt, is een raadsel.
De stroming valt namelijk leiden van constant
c-niveau en draait dus rondjes om Antarctica.
Dat warme water moet loodrecht op de gemiddelde
stroming naar Antarctica worden gebracht.
Hoe gaat dat in zijn werk?
De wind pompt dat warme water
als onderstroom van de warme golsstroom naar de zuidelijke
oceaan gebracht, op zo'n 1000 kilometer van de kust omhoog.
Maar het meeste water wordt dan door de windweer naar het noorden gedreven.
Er zijn veel mechanismen bedacht om te verklaren
hoe een deel van dat water bij de ijskap komt.
Maar in onze klimaatmodellen werken die processen niet.
Er vormt zich een warmtefront, precies op de continentale helling van Antarctica.
En het warme water blijft netjes achter het front zitten.
Een belangrijk proces dat klimaatmodellen niet kunnen reproduceren, is de vorming van
werpeltjes, van zo'n 1 tot 10 kilometer doorsnee,
die het warme water over het front heen mengen.
Met een model van het Antarctic Slope Front, tien maal zo fijnmasig als het meest
fijnmasige klimaatmodel, simuleren we wervels die warm en koud water doorheen mengen.
Maar het blijkt niet genoeg.
Ook andere processen moeten hun rol spelen.
Katabatische winden die zich van de ijskap omlaag storten en
een noord-zuidstroming teweeg kunnen brengen in de oceaan.
Niet goed opgelost in klimaatmodellen.
Menging door getijden, niet eens meegenomen in klimaatmodellen.
Diepe canyons in de zeebodem die het warme water onder het front door kunnen leiden.
Die canyons zitten overal, maar omdat de zeebodem
onder de drijvende ijsplaten nauwelijks in
kaart kan worden gebracht, zijn ze op die plaatsen
niet aanwezig in onze database van de zeebodem.
Ook zijn we geïnteresseerd in temperatuurschommelingen in het water vlakbij de ijskap.
Is dat water nu zo warm door het broeikas-effect?
Of is er ook sprake van natuurlijke variaties?
Veel modellen laten een 50 tot 100 jaar durende schommeling zien tussen
zeewaartentemperatuur rond Antarctica en in de Noord-Atlantische Oceaan.
In het Oceaanmodel van de Universiteit Utrecht wordt die
schommeling gestuurd door processen in de Zuidelijke Oceaan.
Daar vindt de afzet voor de schommel plaats.
Maar in het KNMI klimaatmodel wordt die schommeling gestuurd door processen
in de Noord-Atlantische Oceaan en vindt de afzet plaats in het noorden.
Die schommelingen gaan zo langzaam dat de waarnemingen nog
geen uitslijfsel kunnen geven over waar de afzet plaatsvindt.
De schommeling in temperatuur van het water vlakbij de kust, dat in
direct contact staat met de ijskappen, is ongeveer een tiende graad.
Een tiende.
Dat lijkt op het eerste gezicht niets.
Maar één tiende graad verschil in zeewatertemperatuur in de diepe
zuidelijke oceaan kan het aangezicht van de wereld compleet veranderen.
De rechterachterpoot van de leerstoel is de instabiliteit van de Antarktische ijskap.
Als je de Himalaya naar Duitsland verplaatst, komt alleen al door de
veranderde zwartekracht Amsterdam tientallen meter zonder water te staan.
Als we nu in ons gedachte experiment die berg van steen in ijs veranderen,
dat langzaam begint te smelten, dan valt Amsterdam langzaam droog.
doordat de zwartekracht de plekken afneemt en de GOI er naar beneden zakt, terwijl de
zeespiegel in de rest van de wereld moet stijgen door al het smeltwater dat erbij komt.
Het omslagpunt tussen zakken en stijgen zit op zo'n 2500 kilometer afstand.
Om die reden hebben wij in Nederland van het smelten
van de Groenlandse ijskap niet veel te duchten.
Maar van de Antarctica des te meer.
Vorig jaar werd de wetenschappelijke wereld opgeschrikt...
...door een Amerikaanse studie met een ijskapmodel...
...waarin twee nieuwe processen werden meegenomen...
...die tot dan toe over het hoofd waren gezien.
En waardoor de tempo van de zeespiegelstijging... ...komt toenemen
tot zes centimeter per jaar... ...in het begin van de volgende eeuw.
De Waddenzee verdwijnt al als de zeespiegelstijging
harder gaat dan 1 à 2 centimeter per jaar.
In dit scenario al in de tweede helft van deze eeuw.
Wat zijn die nieuwe processen?
Ik begin met een proces dat alle eiskappen tegenwoordig kunnen simuleren, maar
waar we in het laatste IPCC rapport nog geen rekening mee hebben gehouden.
Marine Ice Sheet Instability, MISI.
Als het zeewater onder de drijvende ijsplaten warmer wordt, smelt er ook meer landijs.
Het punt waar drijveis de grond raakt en landijs wordt,
de zogenaamde grounding line beweegt dan land in water.
op plaatsen waar de bodem omlaag helpt neemt dan de
hoeveelheid ijs boven de grounding line in dat geval toe.
En met name op Westland-Artica is dat het geval.
Nu blijkt de uitstroom van landijs naar drijfeis even
redig met de dikte van de ijslaag boven de grounding line.
Dus als de bodem
omlaag geld en de grounding line landen inwaarts begint te schuiven, neemt de
uitstroom van landeis naar drijfeis toe, waardoor het landeis nog meer massa
verliest, waardoor de grounding line nog verder landen inwaarts opschuift,
waardoor de uitstroom van landeis naar drijfeis nog meer toeneemt enzovoorts.
Dit zichzelf versterkend proces wordt in gang gezet als
een zogenaamd tipping point of kantelpunt wordt gepasseerd.
Recentelijk is bewezen dat dit gaande is bij de Pine
Island Glacier in de Amundsen Zeebeheer Antarctica.
En waarschijnlijk op nog een paar plekken meer.
Het proces is alleen bijzonder moeilijk aan te tonen, maar met
boringen dwars door de ijsplaat tot in de zeebodem is het gelukt.
Men concludeerde dat een El Nino het proces in gang had gezet en dat het proces
gewoon doorging nadat het zeewater weer was afgekoeld toen de El Nino voorbij was.
U heeft die variatie van een tiende graad nog steeds in gedachten.
De plaat bleek 500 meter dik, maar 20 meter per jaar te verliezen.
De steunberen van de Antarktische ijskap brokkelen af.
De twee meest noordelijk gelegen ijsplaten, Lassen A en Lassen B, iets
ten oosten van het Antarktisch Schiereiland, zijn inmiddels ingestort.
Na het verdwijnen van die ijsplaat nam de uitstroom
van landijs naar zee toe met een factor vijf.
Het uiteenvallen van een drijvende ijsplaat wordt veroorzaakt doordat warme lucht
smeltmeren en scheuren achterlaat, waardoor
het water omlaag sijpelt en het ijs erodeert.
De technische term hiervoor is hydro-fracturing.
En hoe warmer het wordt, des te vaker dit voorkomt.
Twee Amerikanen, de Comto en Pollard, voegden dit proces toe aan
hun ijskapmodel en de afbraak van Antarctica versnelde enorm.
Andere wetenschappers hebben tegengeworpen dat dit proces op de meer zuidelijk gelegen
ijsplaten deze eeuw niet zou voorkomen omdat
het daar te koud is en voorlopig nog blijft.
Maar satellietbeelden bewijzen het tegendeel.
Smeltmeren worden overal aangetroffen.
Zelfs op oost-Antarctica, waar niemand dacht dat ze zouden zitten.
Vorige week verscheen een artikel waarin geschat werd dat
er op de ijsplaat en aan de rand van de ijskap meer dan
duizend maal zoveel smeltwater aanwezig is, als berekend
door het beste regionale klimaatmodel van Antarctica.
De onderschatting in het model begrijpen we.
Maar de facto waarmee is gigantisch.
Wat is er aan de hand?
Ook zien we op diverse plekken nieuwe scheuren ontstaan.
Op Larsensee ontwikkelt zich op dit moment een honderden kilometers lange
en honderden meters brede scheur die de plaat in tweeën dreigt te breken.
De plaats scheurt steeds verder uit.
En gisteren werd bekend dat de voorkant van de
scheur nog maar 13 kilometer van de kust zit.
Er is inmiddels een waarschuwing uitgegaan naar alle schepen in
de buurt dat binnen een paar weken een enorme ijsplaat afbreekt.
Met enorme volgolven tot gevolg.
Of dit de voorbode is van het volledig uiteenvallen van Lassenzee is nog onduidelijk.
Maar het ziet er niet goed uit.
Ook blijken de ijsplaten vanaf de onderkant te scheuren.
Deze basale kloven zijn soms honderden meters diep.
Een proces dat in dit Amerikaanse ijskapmodel niet eens werd meegenomen.
Een tweede controversiële proces in het nieuwe model is Icecliff Instability, ICI.
Boven de grounding line gaat landijs over in een drijvende ijsplaat.
Maar wanneer die ijsplaat opreekt ontstaat boven de grounding line een klif.
En een te hoge klif bezwijkt onder zijn eigen gewicht.
Op land zijn aardverschuivingen bij kliffen universeel.
De equivalente ijsverschuiving gaat gepaard met veel grotere brokken.
Maar het proces is hetzelfde en is op een paar
plaatsen op de grote ijskappen waargenomen.
De kritische hoogte voor ICI bedraagt zo'n 80 meter boven de zeespiegel.
De Conto en Pollert hebben geschat hoe snel dit proces een ijskap afbreekt.
En als je dat proces ook meeneemt, breekt pas écht de hel los in hun model.
Veel wetenschappers vinden dat er nog onvoldoende
over ICI bekend is om het te modelleren.
En dat de twee heren uit waren op sensatie.
Een publicatie in het tijdschrift Nature.
Ongetwijfeld waar.
Maar de Amerikanen werpen tegen dat hun schatting nog aan de conservatieve kant is
en dat zonder dit proces de geologische zeespiegelvariaties niet worden nagebootst.
Het laatste woord hierover is nog niet gezegd.
De nieuwe projecties van de zeespiegelstijging voor eind 2100 bedragen
ruim 1 meter, alleen al door Antarctica, en zelfs 6 meter in 2200.
Het gaat om een worst case scenario, waarbij
CO2-emissies niet worden teruggebracht voor 2200.
Maar toch.
En voor Nederland komt er nog eens 20% bij vanwege het gravitateffect.
Als je de andere processen ook in rekening brengt,
is de waarschijnlijkheidsverdeling voor de totale
zeespiegelstijging volgens het IPCC scenario en het worst-case
scenario van de continent Pollard totaal verschillend.
Ze zijn allebei binnen de grenzen van hun eigen aannames scheldig.
Maar tegelijkertijd sluiten ze elkaar uit.
En hoe die twee met elkaar te verbinden weet nog niemand.
In een policy hackathon, waarbij een groep medewerkers een beleidsvraagstuk
probeert te kraken, doordachten ruim 20 medewerkers van het
instituut Deltares de gevolgen van extreme zeespiegelstijging en de
mogelijke maatregelen om die gevolgen te beperken voor Nederland.
En ze bevestigden het beeld van de Rijkswaterstaat-ingenieurs dat er geen fundamentele
technische belemmeringen zijn die ook dan een adequate kustverdediging in de weg staan.
Maar er hangt wel een prijskaartje aan.
Zo'n 500 miljard.
En de daarbij horende maatregelen zullen van Nederland een totaal ander land maken.
Duinen en stranden migreren land inwaard.
De opwaartse druk op grondwater begint de
deklaag waarop we wonen en werken open te basten.
Grondwater verzout.
Het wegsvallen van hoogteverschil tussen lobid en zee
noodzaakt enorme pompen om het Rijnwater weg te krijgen.
De rivierafvoer moet via de IJssel en door de Gelderse Vallei naar het IJsselmeer.
Hogere dijken worden evenredig breder en kwadratisch duurder.
Havens en landbouwgrond verdwijnen.
En met het huidige tempo van dijkvervanging moeten we 125 jaar vooruitdenken en
nu al rekening houden met de zeespiegelstijging van halverwege de volgende eeuw.
Als we dat alles voor lief nemen, blijven er drie opties over.
Een onmuurd fort Nederland, met enorme pompen.
Of extreem diepe rivieren met steeds hogere dijken.
Of de laageledige gebieden onder laten lopen, met een paar steden op terpen.
Het lijkt science fiction.
Maar de discussie waar Nederland naartoe moet, moet eigenlijk vandaag al beginnen.
Met Bangladesh, Suriname en Guyane horen we bij de
vier landen waarvan de bevolking, als we de omslag
naar duurzame energie in 2100 maken, voor meer
dan 75 procent onder de zeespiegel komt te wonen.
En niet alleen de Randstad, maar zo'n 30 megasteden met meer dan 10 miljoen
inwoners... ...zullen zonder enorm dure maatregelen onbewoombaar raken.
En de meeste van die megasteden liggen in arme landen.
De vraag voor de wetenschap is hoe snel en hoeveel
neemt het risico op dit soort scenario's toe.
Maar toen ik laatste collega voorstelde de processen van de conto en
pollert in onze eigen eiskapmodellen te onderzoeken was de reactie.
Ik heb nu geen zin om Antarktische Ramspoed scenario's te testen.
Was ik een onheilsprofeet?
Iemand die zwelgt in Ramspoed en ellende?
Staat de rechterachterpoot van deze leerstoel op drijfeis?
In een interview naar aanleiding van zijn Bijbel voor ongelovigen, zei auteur
Guuskuijer dat profeten het ergste slag mensen is dat in de Bijbel voorkomt.
profeten menen de waarheid in pacht te hebben en sluiten anderen op
of brengen ze ter dood als ze zich niet naar die waarheid voegen.
De echte helden van de Bijbel zijn mensen die de waarheid
niet in pacht menen te hebben, maar die de waarheid zoeken.
Wetenschappers dus.
Ik voelde me gerustgesteld, maar toch bleef er iets knagen.
Oude profeten hoorden de stem van God.
Nieuwe profeten misschien wel de stem van het water.
Iedereen kent het liedje toen Jonah in de walvis zat.
Waarbij je iemand bij de linkervoorpoot, de rechtervoorpoot, de linker- en
rechterachterpoot vastpakt, een paar keer heen en weer slingert en huppatee loslaat.
Jonah is mijn lievelingsprofeet.
En hij past niet in de categorie die Guuskuijer voor afschuwt.
Jonah kwam uit Nineveh, een stad in de
laaggelegen delta tussen de Uifraat en de Tigris.
En hij beklede daar een leerstoel klimadinamica.
Met zijn scenario's voor zeespiegelstijging werd hij door iedereen uitgelachen.
Maar Jonah liet zich daardoor niet ontmoedigen.
Human interest was niet zijn ding.
Iedere dag zocht hij de waarheid.
En in die hoedanigheid sprak hij met God.
Maar op een kwade dag draai je de rollen om.
God wil opeens Jonah spreken.
Hij is teleurgesteld in de mens.
En in die van Nineveh nog het meest.
Als straf voor de zonde is God van plan de stad met een zonvloed onder water te zetten.
Jona krijgt veertig dagen om de ramp af te wenden en de mensen te bekeeren.
Dat heeft geen enkele zin, sputtet hij tegen.
Ik word toch door niemand serieus genomen.
Je doet je best maar, antwoordt God.
En met tegenzin begint Jonah aan een openbare oratie.
En daarna trekt hij met zijn powerpoint van zaal tot zaal.
Maar overal wordt hij weggehoond.
Op de veertigste dag installeert hij zich op de Utrechtse Heuvelrug.
Van waar hij een goed uitzicht heeft op de delta.
Hij gaat er eens lekker voor zitten.
Want ook Jonah weet een fijne rampenfilm op zijn tijd te waarderen.
Maar bij Zonsondergang is er nog steeds niets gebeurd.
En frontwaardig toetst hij het bekende nummer in.
Je hebt me volledig voor schut gezet, brist hij.
Zeven meter zeespiegelstijging had je mij beloofd.
En ik heb er nog geen centimeter van gezien.
De mens hebben zich bekeerd.
Antwoordt God.
Ze hebben in Parijs een akkoord ondertekend.
Een intensieverklaring om de wereldgemiddelde
temperatuurstijging tot anderhalve graad te beperken.
En dat geloof jij.
We zitten al op 1.4.
Hoe denk je dat ze dat gaan doen?
Vraagt Jonah ongeloof.
Dat wordt nog uitgezocht, zegt God.
Maar de eerste stap is gezet.
Jaja, de weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens, werpt Jonah tegen.
Daar weet ik alles van, antwoordt God.
Maar de mensen van Nineveh verdienen een tweede kans.
Jonah is woedend.
Onmiddellijk toetst hij het nummer in van het National Oceanography
Centre... met de vraag of ze daar nog een leerstoel over hebben.
Dat blijkt het geval.
En de volgende dag gaat die scheep naar Southampton.
Die nacht steekt de storm op die eens in de 10.000 jaar de dijken breekt.
Maar midden in de nacht verlegt de storm zijn koers.
Jona wordt door de kapitein gewekt.
Ik heb nog nooit zo'n zee gezien en jij bent oceanograaf, zegt de kapitein.
Vertel me hoe ik hier weg kom.
Jona schudt zijn hoofd.
Dit is de perfecte storm, antwoordt hij.
Er is geen uitweg.
Je hebt gewoon pech dat je mij aan boord genomen hebt.
Want deze storm heeft het op mij gemunt.
Een paar matrozen die het gesprek hebben
afgeluisterd, menen dat er wel degelijk een uitweg is.
De eerste pakt Jona bij de linkervoorpoot.
De tweede bij de rechtervoorpoot.
Enzovoort.
Jona gaat over boord.
of het nu komt door de storm die eens in de tienduizend jaar optreedt,
of door de opwarming van de aarde, of dat het een vooropgezet plan was.
Maar een walvis op weg naar de Poolzee neemt tussen de Orkneys
en de Shetlands de verkeerde afslag en zwemt de Noordzee in
Nadat Jonah overboord is gejonast, belandt hij in de bek van
de planktoneter die hem liefdevol terugbrengt naar de kust.
Zoals ik je had gezegd, spreekt de walvis tegen
hem, krijgt iedereen bij mij een tweede kans.
Een jaar geleden installeerden we in Southampton een ijskapmodel van Antarctica.
Dat model wordt aangedreven door atmosferische velden van het hier bekende model RACMO.
Bijna een miljoen getallen.
Maar voor de oceaan was er slechts één parameter beschikbaar.
Een constante zeewatertemperatuur, uniform voor het hele continent.
Dat moet beter kunnen, dacht ik.
En ik vroeg mijn programmeur, Jeff Blundell, om die parameter
tijd en plaats afhankelijk te maken, zodat de afstudeerstudent
kon onderzoeken wat er gebeurt als het zeewater opwarmt en
wat als de zeewatertemperatuur ook van jaar tot jaar varieert.
Het bleek alleen maanden werk voor studenten programmeur om de modelcode te veranderen.
Tijd dus voor plan B.
We hielden T-oceaan constant, maar liet in elke nieuwe runde
zeewatertemperatuur met, u raadt het al, 1 tiende graad stijgen.
Met een temperatuur van min 1.7 onder de drijvende ijsplaten en de
RACMO-atmosfeer van vandaag, wordt de Antarktische ijskap van nu goed nagebootst.
Als je die oceanteparatuur min 1.6 maakt, krijg je vrijwel dezelfde ijskap.
En ook bij min 1.5 is er nog niets aan de hand.
Maar bij min 1.4 hebben we ruim 2 meter zeespiegelstijging
voor de Kies en bij min 1.3 graden zelfs ruim 7 meter.
Daarna is het spraken van een plateau.
Eerst is de ijskap ongevoelig voor een temperatuurstijging.
Dan is er een kantelpunt waar een verandering van een tiende
graad of minder genoeg is... om iets enormsteweeg te brengen.
En dan is er weer een interval waar de gevoeligheid van de ijskap klein is.
Zeven meter zeespiegelstijging betekent dat de
hele West-Antarctische ijskap verloren gaat.
door een heel klein beetje oceaanopwarming.
Zonder de noodzaak van wedderopwarming van de atmosfeer.
Zelfs het Kop 21-akkoord kan het verdwijnen van
de West-Antarctische ijskap niet tegenhouden.
Maar het tempo van de afbraak hangt cruciaal af
van het tempo waarin Kop 21 wordt uitgevoerd.
Als het oceaan warmer begint te worden, begint de afbraak
van de ijskap op twee plaatsen tegelijk in het model.
Bij de Vjognarijsplaat en bij de ijsplaten in de Amundsenzee.
En even later bij de ijsplaat in de Roszee.
Maar in werkelijkheid is het zeewater in de
Amundsenzee veel warmer dan bij die andere ijsplaat.
En ook al een stuk warmer dan bij het kantelpunt.
De ijsplaten daar zijn nu al aan het verdwijnen en zijn gedoemd.
Maar de Vilgner en Rossee kantelpunten zijn nog niet bereid.
De 7 meter zeespiegelstijging door Antarctica gebeurt in drie stapjes.
En tussen het eerste stapje van ruim 1 meter en de derde
stap van 2,5 naar ruim 7 meter ligt onze tweede kans.
En er is zelfs nog een derde kans op damage control.
We kunnen het passeren van die andere kant op punten enorm vertraag.
De extra kans
ligt besloten in de aard van de natuurwet.
Of in de wiskunde waarmee wij de natuur beschrijven en menen te begrijpen.
En of dat toeval is, of er door iets of iemand is
ingelegd, mag een ieder voor zichzelf uitmaken.
Maar de tweede kans is een universeel gegeven.
omdat het universum vol zit met systemen met meerdere kantelpunten.
En de boodschap die ik vanmiddag dan ook wil meegeven aan de
politici die proberen een nieuw regeerakkoord te sluiten, aan
de beleidsmedewerkers van het ministerie van INM en de staf
van DG Water, aan de leden van de Delta-commissie en aan u,
Mondige burgers met een eigen stem, waarin eens in de vier jaar en
soms vaker de stem van het water mag meeklinken, is, grijp die kans.
Anders heeft een groot deel van dit land meer geschiedenis dan toekomst.
Ik heb gezegd,